03-05-2005
Alleenstaande ouders
Meer dan de helft van de kinderen in Nederland zal voor korte of langere tijd door een alleenstaande ouder worden opgevoed. Op elk moment leeft ongeveer 17% van de kinderen in een éénoudergezin. Verreweg de meeste alleenstaande ouders (84%) zijn moeders. De meeste alleenstaande moeders en hun kinderen hebben een inkomen dat onder de officiële armoedegrens ligt.
Het ouderschap is geen eenvoudig opgave
Het staat buiten kijf dat het ouderschap, hoe je het ook wendt of keert, niet eenvoudig is. Als je alleenstaande ouder bent, is het nog veel moeilijker.
Je hebt geen partner die je steunt in de niet-aflatende stroom dagelijks terugkerende verantwoordelijkheden die het opvoeden van kinderen met zich meebrengt. Alles en iedereen is van jou afhankelijk. Je krijgt geen echte rust of vakantie. Als je de enige kostwinner bent, maken financiële zorgen de last meestal nog zwaarder. Soms heb je het gevoel dat je niet voldoende lichamelijke en geestelijke energie hebt om alles draaiende te houden.
Hoe en waarom je een alleenstaande ouder bent geworden, maakt ook veel verschil. Sommige mensen kiezen ervoor en hebben genoeg steun van familie en vrienden weten te vinden om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien. Sommigen zijn alleenstaande ouder geworden doordat zich een emotioneel traumatische gebeurtenis heeft voorgedaan (scheiding, verlating, overlijden van een partner), waardoor hun omstandigheden voor een heleboel extra stress zorgen.
Ondanks alle problemen, kent het alleenstaand ouderschap ook zijn voordelen. Zo is het goed denkbaar dat jij en je kind(eren) een hechtere band ontwikkelen dan in de meeste gezinnen met twee ouders voorkomt. Het kan zijn dat je krachten en talenten ontdekt waarvan je niet wist dat je ze had, waardoor je een sterker en wijzer mens kunt worden. En het is ook een geruststellende gedachte om te weten dat uit de wetenschappelijke literatuur kinderen die opgroeien in eenoudergezinnen meestal prima terechtkomen, ondanks alle risico's en beproevingen die op hun weg komen.
Risico's voor alleenstaande ouders
Alleenstaande ouders slagen er meestal in hun kinderen uitstekend op te voeden, maar er is wel een aantal risico's. Een van de meest voorkomende risico’s is dat je je kind(eren) als je beste vriend en als vertrouwenspersoon behandelt. Het is vooraal heel makkelijk om bijvoorbeeld tegen het oudste kind te zeggen: 'Jij bent de vrouw/man in huis en ik reken echt op jou'. Dit is zeer begrijpelijk. Als men geen vaste partner heeft, is het verleidelijk je gevoelens, wensen en dromen aan kinderen toe te vertrouwen en ze als beste vriend(in) te behandelen.
Hierdoor kom je waarschijnlijk wel tegemoet aan je eigen behoeften, maar hoe zit het met hun behoeften? Door je kinderen als je gelijke te beschouwen, vervaagt de lijn tussen ouder en kind. Als je ergens mee zit, voelen zij de verantwoordelijkheid dat ze naar jou toe als ouder moeten optreden en je problemen moeten verhelpen.
Kinderen moeten echter bezig zijn met hun eigen emotionele groei en ontwikkeling. Dit proces wordt verstoord als ze zich als volwassene moeten gaan gedragen. Hoewel alle normale kinderen extra taken kunnen uitvoeren en hun in emotionele nood verkerende ouder enige steun kunnen bieden, kan geen enkel kind de rol van een volwassene overnemen zonder dat dit ernstige gevolgen heeft voor zijn of haar toekomstige emotionele groei en ontwikkeling.
Bewaar afstand
Voor kinderen is het noodzakelijk dat hun ouders enige afstand bewaren. Dit geldt met name op het vlak van de privacy. Kinderen moeten hun eigen weg zien te vinden in een wereld die anders is dan die van hun ouders, zodat ze relaties en geheimen kunnen hebben waar de ouder niets vanaf weet en ze zich geen zorgen hoeven te maken over het welzijn van hun vader of moeder.
Geef daarom niet toe aan de verleiding om van je kind je beste vriend(in), of nog erger, je partner te maken. Sommige alleenstaande ouders vinden het prettig om hun kind ook na het eerste levensjaar nog bij zich in bed te nemen, wat ze dan op een voor henzelf logische wijze verklaren. Ook dit is waarschijnlijk een oplossing voor een behoefte van de vader of moeder, bijvoorbeeld de wens om niet alleen te zijn, maar is misschien niet in het belang van het kind. Het kind moet kind blijven en dat betekent dat er afstand tussen ouder en kind moet blijven bestaan, zodat het kind zijn of haar eigen weg kan zoeken.
Trek duidelijke grenzen
Een ander potentieel risico voor alleenstaande ouders is het niet willen trekken van duidelijke grenzen. Hiervoor kunnen allemaal prima redenen bestaan. Een heleboel alleenstaande ouders voelen zich schuldig, omdat hun kinderen niet met twee ouders opgroeien. Ze zijn bang dat hun kinderen iets missen dat essentieel is voor een gezonde ontwikkeling. Ze zijn bang dat ze gewoon niet genoeg tijd met hun kinderen kunnen doorbrengen. Het gevolg hiervan is dat de verleiding groot is om altijd toe te geven aan de wensen van hun kinderen. Ze geven hun kinderen in al hun nukken hun zin en stellen geen grenzen.
Zo gaf een moeder haar veel te dikke kind elke dag een flinke portie roomijs. Als verklaring hiervoor zegt ze: 'Ik voel me gewoon zo schuldig dat ze haar vader niet meer ziet, en ze is zo gek op ijs, dat ik gewoon geen nee kan zeggen.'
Het is niet noodzakelijk of verstandig voor de ouder om het kind te verwennen door het cadeautjes te geven en toe te geven aan alle grillen. Het is zelfs niet verstandig om de aandacht het grootste deel van de tijd op het kind te richten wanneer ze samen zijn, alsof het kind een prinsesje is. Het kind kan zich het grootste gedeelte van de tijd bezighouden met een hobby, huiswerk of het samen met de ouder uitvoeren van huishoudelijke klusjes. Dit betekent niet dat ze hierdoor onvoldoende contact met elkaar hebben. Als ze op dezelfde golflengte zitten, kunnen ze, al naar gelang de stemming, regelmatig met elkaar praten of opmerkingen maken.
De moeder als alleenstaande ouder
Laten we het voorbeeld namen van een kind dat vanwege echtscheiding of overlijden zonder vader opgroeit, of dat vanaf de geboorte opgroeit bij zijn/haar alleenstaande moeder of door een alleenstaande moeder is geadopteerd. Het zou dom zijn om te stellen dat de afwezigheid van de vader geen verschil maakt voor het kind of dat het eenvoudig is voor de moeder om zijn afwezigheid op andere manieren goed te maken. Maar als de moeder zich goed van haar taak kwijt, groeit het kind normaal op.
Het karakter van de moeder is het allerbelangrijkst. Een alleenstaande moeder kan zich soms eenzaam, opgesloten of boos voelen, en haar gevoelens soms op het kind botvieren. Dit is een natuurlijke gang van zaken en zal het kind niet al te veel schade berokkenen. Het is van belang dat zij zich als normaal mens blijft gedragen, haar vriendschapsrelaties in stand houdt, ontspanning zoekt, haar carrière vervolgt en binnen de grenzen van het mogelijke activiteiten buitenshuis heeft, kortom niet haar hele leven om haar kind laat draaien.
Dat is niet eenvoudig als ze zonder hulp voor een baby of kind moet zorgen. Maar ze kan mensen vragen om op te passen of de baby een avondje naar een vriendin brengen, als het kind in een vreemd huis kan slapen. Het is belangrijker voor het kind dat de moeder vrolijk en spontaan is dan dat zijn routine intact blijft. Het is niet goed voor het kind als de moeder al haar activiteit, gedachten en genegenheid alleen aan hem of haar wijdt.
Zowel jonge als oudere jongens en meisjes moeten in contact komen met andere mannen als er geen vader in huis is. Voor kinderen tot een jaar of twee is het al zeer nuttig als ze er regelmatig aan worden herinnerd dat er aardige mannelijke wezens zijn, die een zwaardere stem en andere kleren hebben en zich anders gedragen dan vrouwen. Een aardige groenteboer die alleen maar even glimlacht en gedag zegt, helpt al als er geen vrienden zijn.
Wanneer kinderen drie en ouder zijn, is het soort relatie dat ze met mannen hebben steeds belangrijker. Ze moeten de kans hebben om samen te zijn met mannen en oudere jongens en zich hier verwant mee te voelen. Grootvaders, ooms, neven, mannelijke leraren, een pastoor, dominee of rabbi, en vrienden van de familie kunnen als surrogaatvaders dienen als ze het leuk vinden om met het kind om te gaan en het regelmatig zien.
Kinderen van drie jaar en ouder bouwen een beeld van hun vader op dat als ideaal en inspiratiebron dient, of ze zich dat beeld nu herinneren of niet. De andere vriendelijke mannen die ze zien en waarmee ze spelen, geven dat beeld inhoud, beïnvloeden hun opvatting over hun vader en zorgen dat hun vader meer voor hen betekent.
De moeder kan helpen door extra gastvrij te zijn voor mannelijke familieleden, haar zoon of dochter naar een kamp met een aantal mannelijke begeleiders te sturen, indien mogelijk een school met een aantal mannelijke leraren te kiezen of het kind aan te moedigen lid te worden van clubs of organisaties die mannelijke leiders hebben.
Een jongen zonder vader heeft met name mogelijkheden en aanmoediging nodig om vanaf tweejarige leeftijd, bij voorkeur iedere dag, met andere jongens te spelen en zich hoofdzakelijke bezig te houden met kinderkwesties. De verleiding van de moeder die geen andere banden heeft die even sterkt zijn als die met haar kind, is om van haar zoon haar spirituele metgezel te maken door hem in de dingen die haar bezighouden, haar hobby en haar smaak te interesseren.
Als ze erin slaag om haar wereld voor hem aantrekkelijker en makkelijker te doorstaan te maken dan de wereld van de jongens, waarin hij zelf z'n weg zou moeten zoeken, is het mogelijk dat hij voornamelijk met volwassen interesses opgroeit. Het is alleen maar goed als een moeder een heleboel tijd met haar zoon kan doorbrengen, op voorwaarde dat zij hem ook zijn gang laat gaan en dat ze deelgenoot wordt van zijn interesses in plaats van omgekeerd. Hierdoor is het makkelijker om regelmatig thuis vriendjes te laten spelen en om ze mee te nemen op allerlei uitstapjes.
De vader als alleenstaande ouder
Alles wat voor een alleenstaande moeder geldt, geldt ook voor een alleenstaande vader.
Aan je eigen behoeften voldoen
Je belangrijkste zorg is om aan de behoeften van uw kinderen te voldoen en zo een sturende rol als ouder te spelen, een voorbeeldfunctie te vervullen en emotionele steun te bieden. Je moet echter ook aan je eigen behoeften voldoen. Elke ouder heeft ondersteunende relaties met andere ouders en met volwassenen zonder kinderen nodig. Voor alleenstaande ouders liggen deze relaties niet altijd voor het oprapen, wat voor een deel komt doordat ze het zo enorm druk hebben. Ze kunnen bijvoorbeeld echter steun zoeken bij hun ouders, andere familieleden, religieuze en sociale organisaties, verenigingen en vrienden.
Archief
OPROEP: Ouders gezocht! 21-11-2007
Kinderboeken top -4 03-11-2004
Dit is de overzichtspagina van het thema moederschap 01-01-2002
